Vlinders behoren tot de meest kleurrijke bezoekers van onze tuin en spelen een belangrijke rol in de bestuiving van bloemen. Maar wat eten deze gracieuze insecten eigenlijk? Het menu van een vlinder verschilt enorm tussen de verschillende levensfasen, van vraatzuchtige rups tot nectardrinkende vlinder.
In dit artikel ontdek je precies wat vlinders eten, hoe ze hun voedsel tot zich nemen en hoe je jouw tuin kunt inrichten om deze mooie bezoekers van eten te voorzien. Met de juiste kennis kun je ervoor zorgen dat vlinders graag in jouw tuin verblijven en zelfs hun eitjes leggen.
Het voedsel van volwassen vlinders
Volwassen vlinders voeden zich hoofdzakelijk met nectar uit bloemen. Met hun lange, oprolbare slurf (proboscis) zuigen ze de zoete vloeistof uit bloemen. Deze nectar levert de nodige energie voor het vliegen, paren en eieren leggen.
Naast nectar drinken sommige vlindersoorten ook graag van rijp fruit. Vooral overrijpe appels, peren en pruimen zijn populair bij soorten als de atalanta en de dagpauwoog. De vergistende suikers uit het fruit vormen een uitstekende energiebron.
Belangrijke nectarbronnen voor vlinders:
- Vlinderstruik (Buddleja) – trekt enorm veel vlinders aan door de geurende bloemen
- Lavendel – geliefd bij zowel vlinders als bijen voor de paarse nectarrijke bloemen
- Zonnehoed (Echinacea) – biedt van zomer tot herfst een rijke nectarbron
- Sedum – vooral de herfstbloeiers zijn belangrijk als laatste voedselbron
- IJzerhard (Verbena) – bloeit maandenlang en levert constant nectar
Sommige vlindersoorten hebben zeer specifieke voorkeuren. De citroenvlinder bezoekt bijvoorbeeld graag paarse bloemen zoals dovenetel en koekoeksbloem. Door een gevarieerd aanbod van bloemen te planten, trek je verschillende soorten vlinders aan.
Vlinders hebben ook behoefte aan mineralen en zouten. Mannelijke vlinders zie je daarom regelmatig op vochtige grond, mest of zelfs dierlijk afval zitten. Dit gedrag heet ‘puddling’ en helpt hen de nodige mineralen op te nemen voor een goede voortplanting.
Wat eten rupsen voordat ze vlinder worden
De rupsenfase is de groeiperiode van een vlinder waarin het dier het meeste voedsel tot zich neemt. Rupsen zijn vrijwel altijd planteneters en vaak zeer kieskeurig. Elke vlindersoort heeft specifieke waardplanten waarop de vrouwtjes hun eitjes leggen.
Rupsen eten bladeren, bloemen, zaden of andere plantendelen van hun waardplant. Ze hebben krachtige kaken waarmee ze flinke stukken uit bladeren kunnen bijten. Gedurende hun ontwikkeling vervellen rupsen meerdere keren en worden ze steeds groter en vraatzuchtiger.
Bekende waardplanten en hun vlinders:
- Brandnetel – waardplant voor atalanta, dagpauwoog, kleine vos en landkaartje
- Wilde peen – essentieel voor de rupsen van de koninginnepage
- Kool – geliefde waardplant van het koolwitje, vaak tot ergernis van moestuinders
- Vlinderbloemigen – klavers en wikken zijn belangrijk voor diverse blauwtjes
- Weegbree – waardplant voor rupsen van het oranje zandoogje
Wil je vlinders echt helpen, plant dan niet alleen nectarplanten maar ook waardplanten. Zonder geschikte planten voor de rupsen kunnen vlinders zich niet voortplanten. Laat daarom een hoekje van je tuin wat wilder en accepteer dat sommige bladeren wel eens aangevreten worden.
Rupsen zijn kwetsbaar voor parasieten, ziektes en predatoren zoals vogels en sluipwespen. Slechts een klein percentage van de rupsen haalt het stadium van pop en uiteindelijk vlinder. Door chemische bestrijdingsmiddelen te vermijden, geef je rupsen een betere overlevingskans.
Een vlindervriendelijke tuin aanleggen
Om vlinders naar je tuin te lokken, is het belangrijk om te begrijpen wat ze nodig hebben. Een gevarieerd aanbod van nectarplanten die het hele seizoen bloeien, is essentieel. Plan je beplanting zo dat er van voorjaar tot herfst altijd wel iets bloeit.
Kies bij voorkeur voor inheemse planten en wilde bloemen. Deze zijn evolutionair afgestemd op onze inheemse vlindersoorten. Exotische planten zien er misschien mooi uit, maar bieden vaak minder nectar of zijn ongeschikt als waardplant voor rupsen.
Creëer verschillende zonzones in je tuin. Vlinders zijn koudbloedig en hebben zon nodig om op temperatuur te komen en actief te worden. Een beschut, zonnig plekje met wat vlakke stenen waarop ze kunnen zonnen, wordt zeer gewaardeerd.
Vermijd het gebruik van pesticiden en kunstmest. Deze middelen zijn schadelijk voor vlinders in alle levensfasen. Kies voor natuurlijke alternatieven en accepteer dat een gezonde tuin ook wat plaaginsecten heeft – deze zijn voedsel voor andere nuttige dieren.
Laat een deel van je tuin wat verwilderen. Een lapje brandnetels in een zonnig hoekje trekt vlindersoorten aan die anders misschien niet in je tuin zouden komen. Ook hopen dood hout, stapelmuurtjes en dichte hagen bieden beschutting voor overwinterende poppen en vlinders.
Extra voeding voor vlinders aanbieden
Als aanvulling op nectarplanten kun je ook zelf voeding voor vlinders maken. Dit is vooral handig in het vroege voorjaar of late najaar, wanneer er nog weinig bloeit. Een simpele suikeroplossing kan vlinders helpen die net uit hun winterslaap komen.
Meng hiervoor één deel gewone suiker met tien delen water en verwarm dit even tot de suiker is opgelost. Laat de oplossing afkoelen en zet deze in een ondiep schaaltje met wat stukjes sponsmateriaal erin. De sponsjes voorkomen dat vlinders verdrinken en maken het gemakkelijk om de nectar op te zuigen.
- Vervang de suikeroplossing elke paar dagen om schimmelgroei te voorkomen
- Plaats het schaaltje op een beschutte, zonnige plek in de tuin
- Overrijp fruit zoals banaanschijfjes of appelpartjes werken ook uitstekend
- Maak meerdere voederplekken op verschillende hoogtes en locaties
Let erop dat je geen honing gebruikt voor vlinders. Honing kan schadelijke bacteriën bevatten die vlinders ziek kunnen maken. Gewone tafelsuiker in water is de veiligste optie voor het bijvoeren van vlinders.
Bijvoeren is vooral nuttig voor soorten die al vroeg in het jaar actief zijn, zoals de citroenvlinder en de kleine vos. Deze vlinders hebben als volwassen dier overwinterd en hebben na de winter dringend energie nodig om te overleven en voort te planten.
Veelgestelde vragen over wat vlinders eten
Hieronder beantwoorden we de meest gestelde vragen over het voedsel van vlinders. Deze informatie helpt je om beter te begrijpen wat deze insecten nodig hebben om te overleven en te floreren in je tuin.
Kunnen vlinders ook water drinken?
Ja, vlinders hebben water nodig en drinken graag uit ondiepe plassen of van vochtige aarde. Ze nemen via het water ook mineralen en zouten op die ze nodig hebben. Vooral mannelijke vlinders zie je vaak op vochtige grond zitten drinken, een gedrag dat ‘puddling’ wordt genoemd.
Je kunt vlinders helpen door een ondiep schaaltje met water en wat zand of aarde in je tuin te plaatsen. Leg er een paar steentjes in zodat vlinders veilig kunnen landen zonder te verdrinken. Vervang het water regelmatig om muggenoverlast te voorkomen.
Eten alle vlinders nectar uit bloemen?
Hoewel de meeste vlindersoorten inderdaad nectar eten, zijn er uitzonderingen. Sommige vlinders eten helemaal niet in hun volwassen leven en leven puur op de energie die ze als rups hebben opgedaan. De nachtpauwoog is hier een voorbeeld van – deze soort heeft geen functionerende mondopening.
Andere vlinders hebben heel specifieke voorkeuren. Het atalanta bijvoorbeeld drinkt graag van gistend fruit en boomvocht, naast nectar. Sommige tropische vlindersoorten eten zelfs van rottend vlees of uitwerpselen om aan mineralen te komen.
Hoe vaak moet een vlinder eten?
Vlinders hebben bijna continu energie nodig vanwege hun actieve levensstijl. Op warme, zonnige dagen zie je vlinders vaak van bloem naar bloem vliegen op zoek naar nectar. Ze kunnen meerdere keren per uur eten om hun energievoorraad op peil te houden.
De hoeveelheid voedsel die een vlinder nodig heeft, hangt af van de temperatuur, activiteit en de soort. Bij koeler weer zijn vlinders minder actief en hebben ze minder energie nodig. Tijdens de paarperiode en bij het afleggen van eitjes is de energiebehoefte extra hoog.
Wat eten vlinders in de winter?
De meeste vlinders overleven de winter niet als volwassen dier. Ze leggen eieren, die als eitje, rups of pop overwinteren en in het voorjaar uitkomen. Een paar soorten, zoals de citroenvlinder, dagpauwoog en kleine vos, overwinteren wel als volwassen vlinder in schuren, zolders of holle bomen.
Deze overwinterende vlinders eten helemaal niet tijdens de wintermaanden. Ze zitten in een soort winterslaap waarbij hun stofwisseling bijna stilstaat. In het vroege voorjaar worden ze wakker en zijn ze dan wel direct op zoek naar nectar om hun lege energiereserves aan te vullen.
Zijn er planten die giftig zijn voor vlinders?
Volwassen vlinders vermijden instinctief planten die geen nectar of ongeschikte nectar bevatten. Wel zijn sommige planten giftig voor rupsen. Rupsen zijn echter zeer kieskeurig en eten alleen van hun specifieke waardplanten. Je hoeft je dus geen zorgen te maken dat vlinders of rupsen per ongeluk giftige planten eten.
Interessant is dat sommige rupsen juist giftige planten eten om zelf giftig te worden voor vijanden. De rups van de Sint-jacobsvlinder eet bijvoorbeeld het giftige jakobskruiskruid. De gifstoffen worden opgeslagen in het lichaam en maken zowel de rups als de latere vlinder giftig voor vogels.
Meer vlinders in jouw tuin
Nu je weet wat vlinders eten, kun je jouw tuin optimaal inrichten voor deze prachtige bezoekers. Plant een mix van nectarplanten en waardplanten, zorg voor water en beschutting, en vermijd chemische middelen. Met deze aanpak creëer je een vlinderparadijs waar je het hele seizoen van kunt genieten.
Begin vandaag nog met een vlinderhoek in je tuin en ervaar hoe snel de eerste vlinders komen aanfladderen. Elke vlinder in je tuin draagt bij aan een gezond ecosysteem en zorgt voor meer biodiversiteit in je directe omgeving.